کمبود ویتامین A

معرفی بیماری
کمبود ویتامین A یکی از شایع‌ترین کمبودهای ویتامینی در جهان، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، است که می‌تواند عواقب جدی برای بینایی، سیستم ایمنی و سلامت پوست داشته باشد. ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی و ضروری برای عملکرد طبیعی چشم‌ها (به‌ویژه دید در شب)، سیستم ایمنی، رشد و تمایز سلولی، سلامت پوست و غشاهای مخاطی است. کمبود ویتامین A می‌تواند به دلیل دریافت ناکافی از رژیم غذایی (به‌ویژه در کودکان و زنان باردار)، اختلال در جذب (بیماری‌های گوارشی) و افزایش نیاز بدن رخ دهد. اولین علامت کمبود، شب‌کوری (نیکتالوپی) است و در صورت عدم درمان، می‌تواند به خشکی چشم (زروفتالمی)، زخم قرنیه و حتی نابینایی منجر شود.

علائم و عوامل خطر

علائم: شب‌کوری (کاهش دید در نور کم و تاریکی)، خشکی چشم و قرنیه، لکه‌های بیتوت (لکه‌های سفید و کف‌دار روی ملتحمه)، زخم قرنیه و نابینایی در موارد شدید، خشکی و پوسته‌ریزی پوست، افزایش خطر عفونت‌ها (به‌ویژه تنفسی و گوارشی)، کاهش رشد و تکامل در کودکان، ریزش مو
عوامل خطر: رژیم غذایی کم‌بهره از منابع ویتامین A (به‌ویژه در مناطق فقیر)، گیاهخواری شدید (بدون دریافت منابع حیوانی)، بیماری‌های گوارشی (سلیاک، کرون، سوءجذب چربی)، مصرف زیاد الکل، کودکان و زنان باردار و شیرده (نیاز بالاتر)


منابع غذایی و جذب
منابع ویتامین A به دو دسته تقسیم می‌شوند: منابع حیوانی (رتینول) که به‌صورت مستقیم قابل استفاده هستند و منابع گیاهی (بتاکاروتن) که در بدن به ویتامین A تبدیل می‌شوند. بهترین منابع حیوانی شامل جگر (به‌ویژه جگر گوساله)، روغن کبد ماهی، زرده تخم‌مرغ، شیر و لبنیات پرچرب، و کره هستند. منابع گیاهی شامل هویج، سیب‌زمینی شیرین، کدو حلوایی، اسفناج، کلم پیچ، انبه، زردآلو و فلفل دلمه‌ای قرمز هستند. جذب بتاکاروتن با مصرف هم‌زمان چربی (روغن زیتون، کره) افزایش می‌یابد و کمبود روی و آهن می‌تواند تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A را مختل کند.

مواد غذایی مفید

منابع حیوانی: جگر گوساله (بسیار غنی)، روغن کبد ماهی، زرده تخم‌مرغ، شیر پرچرب، پنیر، کره
منابع گیاهی (بتاکاروتن): هویج، سیب‌زمینی شیرین، کدو حلوایی، اسفناج، کلم پیچ، انبه، زردآلو، فلفل دلمه‌ای قرمز، خربزه، پاپایا
نکته مهم: برای جذب بهتر بتاکاروتن، سبزیجات را با کمی روغن یا چربی مصرف کنید (سالاد با روغن زیتون).