نخود (چیک‌پیا) - Chickpea

نخود که با نام‌های سفید چانه یا لوبیای بنگال نیز شناخته می‌شود，یکی از قدیمی‌ترین و پرمصرف‌ترین حبوبات جهان است. قدمت مصرف دانه‌های آن توسط انسان به حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. خاستگاه اصلی این گیاه، منطقهٔ هلال حاصلخیز در خاورمیانه (ترکیه، سوریه و ایران امروزی) است و از آنجا به شرق و غرب جهان گسترش یافته است.

نخود گیاهی است علفی و یک‌ساله از خانوادهٔ باقلاییان (Fabaceae) که تا ارتفاع ۱۰۰ سانتی‌متر رشد می‌کند. دانه‌های آن در دو گروه اصلی کشت می‌شوند: دسی (Desi) با دانه‌های کوچک، زاویه‌دار و پوشش زرد-قهوه‌ای که بیشتر در شبه‌قاره هند، ایران و اتیوپی کشت می‌شود؛ و کابلی (Kabuli) با دانه‌های درشت‌تر، گرد و پوشش کرم‌رنگ که در افغانستان، غرب آسیا، شمال آفریقا، اروپا و آمریکا غالب است.

نخود به عنوان سومین حبوبات مهم جهان پس از لوبیا و نخود فرنگی شناخته می‌شود و منبعی غنی از پروتئین و فیبر رژیمی است. این دانهٔ ارزشمند سرشار از ویتامین‌های گروه B (به ویژه فولات)، مواد معدنی (منگنز، مس، آهن، منیزیم، فسفر و روی) و ترکیبات زیست‌فعال مانند پلی‌فنول‌ها، ساپونین‌ها و پپتیدهای فعال است. مصرف نخود به دلیل وجود این ترکیبات، دارای خواص آنتی‌اکسیدانی، ضدالتهابی و ضدسرطان بوده و به عنوان یک غذای فراسودمند (Functional Food) شناخته می‌شود.

علاوه بر این، نخود با بهبود یکپارچگی روده و تأمین انرژی برای میکروبیوتای روده، به سلامت دستگاه گوارش کمک شایانی می‌کند. فرآیندهایی مانند خیساندن، پوست‌گیری، بو دادن و جوانه‌زنی می‌توانند میزان ترکیبات آنتی‌مغذی موجود در نخود را کاهش داده و دسترسی زیستی مواد مغذی آن را افزایش دهند.

درشت‌مغذی‌ها:

انرژی – ۱۶۴ کیلوکالری
کربوهیدرات – ۴۵ گرم (در یک پیمانه ۱۶۴ گرمی)
پروتئین – ۹ گرم
چربی – ۲.۶ گرم
فیبر – ۸ گرم
کلسترول – صفر